Asystent rodziny – kto to taki?

Funkcję asystenta rodziny wprowadziła w życie ustawa z 9 czerwca 2011 roku
o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, zgodnie z którą asystent rodziny to osoba, która przez pewien okres wspiera rodzinę, aby mogła samodzielnie pokonywać trudności życiowe, w szczególności te dotyczące opieki i wychowywania dzieci. 

Rola asystenta rodziny

Asystent pomaga rodzicom w wypełnianiu ról społecznych, aby doprowadzić do osiągnięcia podstawowej stabilizacji życiowej i nie dopuścić do umieszczania dzieci poza rodziną w placówkach lub rodzinach zastępczych. Jeśli dzieci znajdują się pod pieczą zastępczą, rolą asystenta jest działanie na rzecz ich jak najszybszego powrotu do rodziny.

Kto i jak może uzyskać asystę rodzinną?

W przypadku powzięcia przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Lublińcu informacji o rodzinie przeżywającej trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych zamieszkującej na terenie Gminy Lubliniec pracownik socjalny Ośrodka przeprowadza rodzinny wywiad środowiskowy, a następnie dokonuje analizy sytuacji rodziny. Jeśli z analizy sytuacji wynika, że zaistniałe trudności w rodzinie są przejściowe, pracownik socjalny kontynuuje pracę socjalną w rodzinie w ramach swoich kompetencji
i uprawnień. Natomiast jeśli zachodzi konieczność przydzielenia rodzinie asystenta rodziny, pracownik socjalny Ośrodka występuje z wnioskiem do Dyrektora MOPS w Lublińcu

Pracownik socjalny organizuje w MOPS pierwsze spotkanie informacyjne, tzw. objęcie rodziny usługą asystenta rodziny z udziałem rodziny, asystenta rodziny, Dyrektora) MOPS oraz innych instytucji i osób, które dokonały zgłoszenia rodziny lub są zaangażowane w pracę
z dzieckiem i rodziną (np. przedstawiciel placówki oświatowej, dzielnicowy, kurator). Dyrektor MOPS w Lublińcu po otrzymaniu wniosku pracownika socjalnego i podczas w/w spotkania przydziela rodzinie asystenta rodziny za jej zgodą i przy deklaracji aktywnego udziału.

W przypadku niewyrażenia przez rodzinę przeżywającą trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych zgody na objęcie jej usługą asystenta rodziny, a w ocenie pracownika socjalnego i Dyrektora MOPS takie wsparcie rodziny jest niezbędne do przezwyciężenia tych trudności, MOPS informuje pisemnie o tej sytuacji Sąd Rodzinny w Lublińcu. Do czasu wydania zarządzeń przez sąd rodzinny, pracownik socjalny monitoruje sytuację rodziny i sporządza notatki służbowe z wizyt u rodziny, może również wystąpić do Komendy Powiatowej Policji w Lublińcu z pisemną prośbą o monitoring rodziny przez dzielnicowego.

Do zadań asystenta rodziny należy w szczególności:

• opracowanie i realizacja planu pracy z rodziną we współpracy z członkami rodziny i w konsultacji z pracownikiem socjalnym, o którym mowa w art. 11ust . 1;
• opracowanie, we współpracy z członkami rodziny i koordynatorem rodzinnej pieczy zastępczej, planu pracy z rodziną, który jest skoordynowany z planem pomocy dziecku umieszczonemu w pieczy zastępczej;
• udzielanie pomocy rodzinom w poprawie ich sytuacji życiowej, w tym w zdobywaniu umiejętności prawidłowego prowadzenia gospodarstwa domowego;
• udzielanie pomocy rodzinom w rozwiązywaniu problemów socjalnych;
• udzielanie pomocy rodzinom w rozwiązywaniu problemów psychologicznych;
• udzielanie pomocy rodzinom w rozwiązywaniu problemów wychowawczych z dziećmi;
• wspieranie aktywności społecznej rodzin;
• motywowanie członków rodzin do podnoszenia kwalifikacji zawodowych;
• udzielanie pomocy w poszukiwaniu, podejmowaniu i utrzymywaniu pracy zarobkowej;
• motywowanie do udziału w zajęciach grupowych dla rodziców, mających na celu kształtowanie prawidłowych wzorców rodzicielskich i umiejętności psychospołecznych;
• udzielanie wsparcia dzieciom, w szczególności poprzez udział w zajęciach psychoedukacyjnych;
• udzielanie wsparcia dziecku przez towarzyszenie mu podczas posiedzenia albo rozprawy z jego udziałem, o których mowa w art. 76a wyznaczenie asystenta rodziny §1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1375, z późn. zm.);
• podejmowanie działań interwencyjnych i zaradczych w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa dzieci i rodzin;
• prowadzenie indywidualnych konsultacji wychowawczych dla rodziców i dzieci;
• realizacja zadań określonych w ustawie z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem” (Dz. U. z 2023 r. poz. 1923);
• prowadzenie dokumentacji dotyczącej pracy z rodziną;
• dokonywanie okresowej oceny sytuacji rodziny, nie rzadziej niż co pół roku, i przekazywanie tej oceny podmiotowi, o którym mowa w art. 17 zatrudnienie i stosunek pracy asystenta rodziny ust. 1;monitorowanie funkcjonowania rodziny po zakończeniu pracy z rodziną;
• sporządzanie, na wniosek sądu, opinii o rodzinie i jej członkach;
• współpraca z jednostkami administracji rządowej i samorządowej, właściwymi organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami i osobami specjalizującymi się w działaniach na rzecz dziecka i rodziny;
• współpraca z zespołem interdyscyplinarnym lub grupą roboczą, o których mowa w art. 9a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. z 2021 r. poz. 1249 oraz z 2023 r. poz. 289, 535 i 1606), lub innymi podmiotami, których pomoc przy wykonywaniu zadań uzna za niezbędną.

Współpraca z asystentem odbywa się za zgodą rodziny. Pierwszy kontakt asystenta z rodziną następuje w obecności pracownika socjalnego. Podczas spotkania asystent próbuje dowiedzieć się jak najwięcej o rodzinie, dzieciach, o występujących w rodzinie problemach oraz ich oczekiwaniach. Asystent wspólnie z rodziną określa sposób wyjścia z trudnej sytuacji życiowej. Ustala mocne strony rodziny oraz rodzaj i kolejność podejmowanych działań. Ostatecznie na zmianę i sukces pracuje sama rodzina. Również każda kobieta w ciąży i jej rodzina może skorzystać z pomocy i wsparcia asystenta rodziny, co reguluje ustawa z dnia 4 listopada 2016r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”. Asystent nie tylko odpowie na wszystkie pytania, ale też na podstawie pisemnego upoważnienia będzie mógł załatwiać sprawy w różnych instytucjach (z wyłączeniem świadczeniodawców).

Asysta rodzinna często bazuje na wykorzystywaniu pozytywnych cech, zasobów klientów i całych rodzin i budowaniu lepszego jutra nie na podstawie zapominania tego, co wcześniej określane było, jako złe, tylko na wzmacnianiu tych wszystkich dobrych rzeczy, które spajają rodzinę i wypieraniu zachowań negatywnych przez zachowania społecznie i rodzinnie pożądane, wybudowane na bazie zasobów.

Asystent rodziny w czasie wspólnych działań z członkami rodziny:

• pomaga odnaleźć to, co w rodzinie dobre oraz kieruje tam, gdzie można znaleźć pomoc,
• pomaga w codziennej organizacji dnia rodziny, znajduje sposoby spędzania wspólnego czasu rodziny,
• doradza, jak pielęgnować niemowlę, opiekować się i wychowywać dzieci, aby były szczęśliwe i słuchały poleceń rodziców,
• pokazuje  jak sprawnie wykonywać obowiązki domowe,
• doradza, jak zarządzać pieniędzmi,
• informuje, jak działają urzędy, placówki wsparcia rodziny i dziecka,
• wyjaśnia, jak wypełniać dokumentację oraz realizować sprawy urzędowe,
• wspiera w kontaktach z pracownikami szkoły, przedszkola, sądu, poradni, przychodni, policji, urzędów i innych instytucji,
• pomaga podnieść kwalifikacje zawodowe i znaleźć pracę,
• chroni dzieci przed niebezpiecznymi zachowaniami dorosłych.

Zasady współpracy z asystentem rodziny

• praca asystenta odbywa się w oparciu o zasadę dobrowolności.
• usługa asystencka świadczona jest przez określony wspólnie z rodziną czas.
• spotkania z asystentem rodziny odbywają się w zależności od potrzeb, najczęściej raz w tygodniu,  w terminach ustalonych z rodziną.
• usługa świadczona jest w miejscu zamieszkania rodziny bądź w miejscu wspólnie ustalonym, w zależności od potrzeb, np. urzędzie, szkole, świetlicy, poradni zdrowia
• rodzina wspólnie z asystentem określa obszary wymagające zmiany, formułując cele do osiągnięcia oraz plan pracy
• na bieżąco dokonuje się oceny postępów w realizacji celów
• po zakończeniu realizacji usługi następuje ostateczna ocena współpracy, o której informowany jest pracownik socjalny.

Głównym celem asystentury w rodzinie  jest podniesienie umiejętności opiekuńczo – wychowawczych, prowadzenia gospodarstwa domowego, radzenia sobie z sytuacjami dnia codziennego rodziców lub opiekunów dzieci.

Efektem powinno być odzyskanie przez osoby przyjmujące pomoc kontroli nad własnym życiem, która umożliwi im bycie samodzielnym. Pozwoli wypełniać tak role rodzica, aby środowisko rodzinne sprzyjało bezpieczeństwu i rozwojowi dzieci. Efekt ten jest możliwy do osiągnięcia przy współudziale rodziny na każdym etapie metodycznego działania: od oceny wstępnej, przez układanie planu pracy i jego realizację po ocenę końcową, dostosowanie pracy do możliwości i kontekstu życia rodziny. W całym procesie pracy z rodziną współpraca asystenta rodziny z pracownikiem socjalnym jest niezwykle istotna. Polega na stałej wymianie informacji i wspólnym planowaniu pomocy, aby rodzinie pomóc w trudnościach opiekuńczo-wychowawczych i życiowych.

Asystent rodziny przez pewien czas wspiera rodzinę, aby w przyszłości samodzielnie potrafiła pokonywać trudności życiowe, zwłaszcza dotyczące opieki i wychowania dzieci.

Asystent rodziny pracuje z rodziną w oparciu o plan pracy z rodziną. Współpraca z rodziną jest długofalowa, w zależności od potrzeb rodziny trwać może kilka lat. W przypadku braku współpracy rodziny w realizacji planu pracy możliwe jest podjęcie decyzji o wcześniejszym zakończeniu pracy asystenta, bądź w sytuacji rezygnacji przez rodzinę z wsparcia.

Podstawa prawna:

1. Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
2. Ustawa o wspieraniu kobiet w ciąży i rodzin ,,Za życiem"